تربیت و نحوه تعامل با کودک در هر مرحله از رشد، برای والدین چالش‌های خاص خود را دارد. در سنین ۷ تا ۹ سالگی، کودک وارد مرحله‌ای می‌شود که در آن یادگیری، دوست‌یابی، استقلال‌طلبی و تجربه موفقیت اهمیت زیادی پیدا می‌کند. به همین دلیل، انتخاب و مدیریت بازی‌های رایانه‌ای نیز بهتر است متناسب با ویژگی‌های رشدی کودک انجام شود. شناخت ویژگی‌های شناختی، اجتماعی و عاطفی کودک در این سن به والدین کمک می‌کند تا بازی‌های مناسب‌تری انتخاب کنند و از بازی رایانه‌ای به‌عنوان فرصتی برای یادگیری و رشد مهارت‌ها استفاده کنند.
رشد شناختی کودکان ۷ تا ۹ ساله و ارتباط آن با بازی
کودکان در این سن معمولاً کنجکاوی زیادی دارند و دوست دارند درباره دنیای اطراف خود بدانند. آن‌ها سؤال‌های زیادی می‌پرسند، از کشف کردن لذت می‌برند و دوست دارند دانسته‌ها و مهارت‌های خود را به دیگران نشان دهند. در سال‌های ابتدایی مدرسه، یادگیری مهارت‌هایی مانند خواندن، ریاضی و حل مسئله نقش مهمی در شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس کودک دارد. کودکان ۸ و ۹ ساله نیز معمولاً می‌توانند در فعالیت‌های گروهی مشارکت کنند و برای یادگیری یک مهارت یا موضوع، تمرکز بیشتری داشته باشند.البته اگر کودک برای رسیدن به یک هدف بارها تلاش کند و نتیجه نگیرد، ممکن است احساس ناکامی و سرخوردگی کند. بازی‌هایی که در آن‌ها حل معما، ساخت‌وساز، کشف کردن یا یادگیری مهارت وجود دارد، می‌توانند با نیازهای شناختی این گروه سنی هماهنگ باشند. برای مثال، بازی‌های ساخت‌وساز در حالت خلاق یا پازل‌های متناسب با سن کودک می‌توانند فرصت مناسبی برای تقویت کنجکاوی و حل مسئله ایجاد کنند. در این سن، بازی‌هایی با داستان ساده و قابل‌فهم معمولاً انتخاب مناسب‌تری هستند؛ زیرا روایت‌های بسیار پیچیده ممکن است برای کودک دشوار باشند. همچنین بهتر است سطح دشواری بازی متناسب با توانایی کودک باشد. شکست‌های پی‌درپی و احساس ناتوانی در پیشرفت می‌تواند باعث ناامیدی کودک شود. بازی‌هایی که مهارت‌هایی مانند خواندن، حل مسئله، برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری را تمرین می‌دهند نیز می‌توانند ارزش آموزشی بیشتری داشته باشند.
توصیه به والدین
بازی‌ای را انتخاب کنید که برای کودک چالش ایجاد کند، اما امکان موفقیت نیز در آن وجود داشته باشد.
رشد اجتماعی کودکان ۷ تا ۹ ساله و بازی‌های رایانه‌ای
در این سن، کودک به‌تدریج توانایی بیشتری برای کنترل رفتار و احساسات خود پیدا می‌کند و می‌تواند با قوانین بازی بهتر کنار بیاید. دوستی با همسالان برای او اهمیت زیادی پیدا می‌کند و داشتن دوست و احساس تعلق به گروه، بخشی مهم از زندگی اجتماعی کودک است.
کودک در این سال‌ها مهارت‌هایی مانند اشتراک‌گذاری، همکاری، مذاکره و رعایت نوبت را تمرین می‌کند. در ۸ و ۹ سالگی نیز روابط با همسالان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است کودک نسبت به پذیرفته شدن در گروه حساس‌تر شود. به همین دلیل، والدین باید نسبت به نشانه‌های ناراحتی، کنار گذاشته شدن از جمع دوستان یا قلدری توجه داشته باشند. بازی‌های چندنفره می‌توانند برای کودکان این سن جذاب باشند؛ زیرا امکان ارتباط، همکاری و بازی با دوستان را فراهم می‌کنند. با این حال، همین ویژگی می‌تواند کودک را در معرض فشار همسالان قرار دهد. ممکن است کودک به دلیل اینکه دوستانش بازی خاصی انجام می‌دهند، بدون توجه به مناسب بودن آن برای سن خود، بخواهد همان بازی را تجربه کند. فشار دوستان می‌تواند در برخی موارد به خریدهای درون‌برنامه‌ای یا پذیرش قوانین و رفتارهای نامناسب نیز منجر شود. از سوی دیگر، کودکان ۷ تا ۹ ساله هنوز در حال یادگیری نحوه مدیریت تعارض و برخورد با رفتارهای نامناسب در فضای آنلاین هستند. بنابراین بازی‌هایی که در آن‌ها توهین، تمسخر یا رقابت ناسالم پررنگ است، نیازمند توجه و نظارت بیشتری از سوی والدین هستند.
توصیه به والدین
- تنظیمات خانواده و کنترل والدین را فعال کنید.
- در صورت امکان، ارتباط و چت کودک را به افراد شناخته‌شده و تأییدشده محدود کنید.
- درباره فشار همسالان با کودک صحبت کنید و به او یاد بدهید که «دوست‌هایم انجام می‌دهند» به‌تنهایی دلیل مناسبی برای انتخاب یک بازی نیست.
- گاهی بازی‌های دونفره یا خانوادگی را جایگزین بازی انفرادی کنید تا کودک همکاری، مذاکره و رعایت قوانین را تمرین کند.
- اگر کودک از دوستانش ناراحت است یا احساس می‌کند از گروه کنار گذاشته شده، موضوع را جدی بگیرید و درباره آن با او گفت‌وگو کنید.
رشد عاطفی کودکان ۷ تا ۹ ساله و بازی‌های رایانه‌ای
کودکان در این سن نسبت به سال‌های پیشین توانایی بیشتری برای مدیریت احساسات و کنار آمدن با تغییرات دارند، اما همچنان به روال مشخص و احساس امنیت نیاز دارند. به‌ویژه در سال‌های ابتدایی این دوره، ممکن است کودک نسبت به توانایی‌های خود احساس ناامنی داشته باشد و شکست را شخصی تلقی کند. باختن در بازی یا نرسیدن به یک هدف ممکن است برای او بیشتر از چیزی که والدین تصور می‌کنند ناراحت‌کننده باشد. با نزدیک شدن به ۹ سالگی، استقلال‌طلبی کودک نیز بیشتر می‌شود. او تمایل دارد روابط و فعالیت‌های مستقل‌تری داشته باشد، اما همچنان در موقعیت‌های دشوار به حمایت خانواده نیاز دارد. بازی‌هایی که شکست را با تحقیر یا تنبیه شدید همراه می‌کنند، ممکن است برای این گروه سنی تجربه مناسبی نباشند. همچنین صحنه‌های ترسناک، خشونت واضح، جدایی یا هیجان شدید می‌توانند برای برخی کودکان آزاردهنده باشند و بر احساس آرامش و خواب آن‌ها تأثیر بگذارند. در مقابل، بازی‌هایی که شخصیت‌های مثبت، الگوهای رفتاری مناسب و امکان پیشرفت تدریجی دارند، می‌توانند تجربه مطلوب‌تری برای کودک ایجاد کنند.نکته مهم دیگر، مدیریت زمان بازی است. بازی بدون محدودیت یا قطع ناگهانی و بدون آمادگی قبلی می‌تواند باعث تنش و تعارض میان کودک و والدین شود.
توصیه به والدین
زمان بازی را از قبل مشخص کنید. کودک باید بداند چه زمانی می‌تواند بازی را شروع کند و چه زمانی باید آن را تمام کند. همچنین بهتر است بازی رایانه‌ای بخشی از برنامه روزانه کودک باشد، نه تمام آن. فعالیت‌های حرکتی، نقاشی، مطالعه، بازی‌های خانوادگی و ارتباط با دوستان نیز باید در برنامه کودک جای خود را داشته باشند.
در پایان:
کودکان ۷ تا ۹ ساله در دوره‌ای مهم از رشد شناختی، اجتماعی و عاطفی قرار دارند. آن‌ها از یک سو عطش زیادی برای یادگیری و کشف کردن دارند و از سوی دیگر، ارتباط با دوستان، پذیرفته شدن در گروه و تجربه موفقیت برایشان اهمیت زیادی پیدا می‌کند. بازی رایانه‌ای، اگر متناسب با سن و ویژگی‌های کودک انتخاب و مدیریت شود، می‌تواند فرصتی برای یادگیری، حل مسئله، تمرین مهارت‌های اجتماعی و تقویت اعتمادبه‌نفس باشد. هدف والدین نباید صرفاً حذف یا محدود کردن بازی باشد؛ بلکه مهم‌تر از آن، انتخاب آگاهانه، همراهی با کودک و ایجاد تعادل میان بازی و سایر فعالیت‌های زندگی است. شناخت کودک و نیازهای رشدی او، اولین قدم برای تبدیل بازی رایانه‌ای از یک دغدغه والدین به فرصتی برای رشد و یادگیری است.
چند اصل ساده می‌تواند به والدین کمک کند:
- بازی را متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب کنید.
- زمان بازی را از قبل مشخص کنید و تا حد امکان به یک برنامه ثابت پایبند باشید.
- فقط به برنده شدن کودک توجه نکنید؛ تلاش و پیشرفت او را ببینید.
- درباره تجربه کودک از بازی با او گفت‌وگو کنید.
- تنظیمات خانواده و حریم خصوصی بازی‌های آنلاین را بررسی کنید.
- علائم ناراحتی، اضطراب، ترس یا تعارض با دوستان را جدی بگیرید.
- بازی رایانه‌ای را در کنار سایر فعالیت‌های کودک قرار دهید، نه جایگزین آن‌ها.
- در صورت امکان، گاهی همراه کودک بازی کنید تا دنیای بازی او را بهتر بشناسید.