۵ تا ۷ سالگی دوره‌ای مهم در رشد شناختی و اجتماعی کودک است. کودک در این سال‌ها با سرعت زیادی از محیط اطراف خود یاد می‌گیرد، تجربه می‌کند، سؤال می‌پرسد و از رفتار بزرگسالان و شخصیت‌های محبوب خود الگوبرداری می‌کند.در همین سن است که بازی دیجیتال می‌تواند وارد زندگی کودک شود و به بخشی از تجربه روزمره او تبدیل شود.اما سؤال مهم این نیست که:«آیا کودک ۵ تا ۷ ساله باید بازی دیجیتال کند یا نه؟» بلکه سؤال دقیق‌تر این است: «چه بازی‌ای، با چه محتوایی، به چه اندازه و با چه میزان همراهی والدین برای این کودک مناسب است؟»
کودک ۵ تا ۷ ساله در چه مرحله‌ای از رشد قرار دارد؟
در این دوره، کودک به‌شدت در حال کشف و شناخت جهان اطراف است. دایره واژگانش گسترش پیدا می‌کند، توانایی استفاده از نمادها و تخیل در او رشد می‌کند و از طریق بازی، مشاهده و تقلید تجربه‌های جدیدی به دست می‌آورد.
کودک در این سن هنوز در حال شکل دادن به توانایی‌های شناختی خود است. به همین دلیل ممکن است در بعضی موقعیت‌ها مرز میان خیال و واقعیت را مانند یک بزرگسال درک نکند و در برابر شخصیت‌ها، داستان‌ها و موقعیت‌های هیجانی واکنش شدیدی نشان دهد.
همچنین توانایی ارزیابی انتقادی محتوا هنوز در حال رشد است. بنابراین اینکه یک شخصیت محبوب کاری را انجام می‌دهد، لزوما برای کودک به معنای «خوب یا بد بودن» آن رفتار نیست. این موضوع در بازی‌های دیجیتال اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ زیرا کودک نه‌تنها داستان را می‌بیند، بلکه گاهی خودش نقش شخصیت را بازی می‌کند و رفتار او را انجام می‌دهد.
بازی دیجیتال برای این سن چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
نمی‌توان همه بازی‌های دیجیتال را برای کودکان این سن نامناسب دانست. حتی بازی‌های متناسب با سن می‌توانند فرصت‌هایی برای حل مسئله، یادگیری، خلاقیت، همکاری و تمرین مهارت‌ها ایجاد کنند.Common Sense Media برای کودکان ۵ تا ۷ سال به علاقه آنها به بازی‌های ساده و آموزشی، بازی‌های چندنفره با همکلاسی‌ها یا خواهر و برادر و بازی‌های حل مسئله و کلمه‌ای اشاره می‌کند. در عین حال بر ضرورت وجود قوانین روشن، نظارت والدین و ایجاد تعادل میان بازی دیجیتال و فعالیت‌های غیردیجیتال تأکید دارد. (Common Sense Media) بنابراین هنگام انتخاب بازی بهتر است چند سؤال را از خودمان بپرسیم:
🔹 آیا محتوای بازی متناسب با سن کودک است؟
وجود خشونت، ترس شدید، فضای بسیار هیجانی یا رفتارهایی که کودک هنوز توانایی درک پیامدهای آنها را ندارد، می‌تواند انتخاب بازی را نامناسب کند.
🔹 آیا کودک می‌تواند قواعد بازی را بفهمد؟
بازی‌هایی با قواعد بسیار پیچیده، روایت‌های چندلایه یا سیستم‌های پیچیده اقتصادی و اجتماعی ممکن است برای این سن دشوار باشند.
🔹 آیا بازی فرصت فکر کردن و خلق کردن می‌دهد؟
بازی‌های حل مسئله، ساخت‌وساز، داستان‌محور و خلاقانه می‌توانند متناسب با توانایی‌های در حال رشد کودک باشند.
🔹 آیا بازی امکان ارتباط با دیگران دارد؟
در این سن، علاقه کودک به بازی با دوستان و خواهر و برادر بیشتر می‌شود. اگر بازی دارای قابلیت چندنفره یا ارتباطی است، والد باید بداند کودک با چه کسانی و به چه شکلی ارتباط برقرار می‌کند. Common Sense Media نیز شروع گفت‌وگو درباره ارتباط امن در فضای بازی را در همین سن توصیه می‌کند. (Common Sense Media)
چرا «تماشای بازی» هم مهم است؟
دنیای بازی برای کودک فقط به بازی کردن محدود نمی‌شود. کودک ممکن است ویدئوهای بازی را تماشا کند، بازی شخصیت‌های محبوبش را دنبال کند یا از دوستانش درباره بازی‌های مختلف بشنود. پس والدین بهتر است فقط نپرسند:«بچه‌ام چه بازی‌ای می‌کند؟» بلکه بپرسند:
«چه بازی‌هایی را می‌بیند؟ چه کسی بازی می‌کند؟ چه چیزی از آن یاد می‌گیرد؟ و چرا این بازی برایش جذاب است؟»
تخیل، خشونت و الگوگیری
یکی از موضوعاتی که در این سن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، الگوگیری است.
کودک ممکن است رفتار شخصیت محبوبش را تقلید کند؛ بدون اینکه لزوما بتواند پیامدهای آن رفتار را مانند یک بزرگسال تحلیل کند.
به همین دلیل، در انتخاب بازی برای این گروه سنی باید به محتوای خشونت‌آمیز، بدزبانی، ترس و رفتارهای نامتناسب با سن کودک توجه کرد.اما این به معنای آن نیست که هر عنصر تخیلی یا هر شخصیت خیالی برای کودک آسیب‌زا است.برای مثال، یک بازی فانتزی آرام و متناسب با سن، با یک بازی که در آن خشونت شدید، ترس یا فشار روانی محور اصلی تجربه است، یکسان نیست.
حتی در نظام رده‌بندی USK آلمان، بازی‌های مناسب ۶ سال به بالا می‌توانند شامل بازی‌های خانوادگی، رقابتی، مسابقه‌ای، پلتفرمی و نقش‌آفرینی باشند؛ معیار، محتوای بازی و میزان هیجان و فشار موجود در آن است. این نظام همچنین تصریح می‌کند که رده سنی به‌تنهایی به معنای ارزش آموزشی بازی نیست. (Unterhaltungssoftware Selbstkontrolle)
نقش والدین چیست؟
در این سن، والد قرار نیست فقط کنترل‌کننده زمان بازی باشد؛ بهتر است به همراه و راهنمای کودک در دنیای بازی تبدیل شود.
۱. بازی را قبل از اینکه به کودک بدهید بشناسید
نام بازی یا برچسب سنی به‌تنهایی کافی نیست. درباره محتوای آن، نوع تعامل، خشونت، ترس، خرید درون‌برنامه‌ای و قابلیت‌های ارتباطی آن اطلاعات به دست آورید.
۲. گاهی با کودک بازی کنید
لازم نیست همیشه در کنار کودک باشید، اما تجربه کردن بازی با او کمک می‌کند بفهمید چه چیزی برایش جذاب است و چه چیزی ممکن است او را بترساند یا هیجان‌زده کند.
۳. درباره بازی گفت‌وگو کنید
بعد از بازی از او بپرسید:«کدوم قسمت بازی رو بیشتر دوست داشتی؟»«اگر جای این شخصیت بودی چه کار می‌کردی؟»«به نظرت کاری که این شخصیت انجام داد درست بود؟ چرا؟»
۴. بازی دیجیتال را در کنار بازی واقعی قرار دهید
اگر کودک یک بازی ساخت‌وساز انجام داده، می‌توان بعد از آن با لگو یا وسایل واقعی ساخت‌وساز کرد.اگر یک بازی داستانی انجام داده، می‌توان داستان را نقاشی کرد یا درباره ادامه آن صحبت کرد.به این ترتیب بازی دیجیتال به جای اینکه جایگزین تجربه‌های کودک شود، می‌تواند بخشی از آنها باشد.
درباره زمان بازی چه کنیم؟
بهتر است به جای یک عدد ثابت برای همه کودکان، به کیفیت و جایگاه بازی در زندگی کودک توجه کنیم. آیا بازی خواب کودک را مختل کرده؟آیا جای فعالیت بدنی را گرفته؟آیا کودک دیگر علاقه‌ای به بازی‌های غیر دیجیتال ندارد؟ آیا بازی باعث درگیری دائمی در خانواده شده؟آیا کودک نمی‌تواند با کمک والدین از بازی جدا شود؟این پرسش‌ها در کنار مدت زمان بازی به والد کمک می‌کنند وضعیت کودک را بهتر ارزیابی کند. Common Sense Media نیز برای ۵ تا ۷ سالگی بر قوانین روشن و ثابت، نظارت متناسب با سن و ترکیب بازی دیجیتال با فعالیت فیزیکی، مطالعه و فعالیت‌های خلاقانه تاکید دارد.
در این سن، سواد بازی از والد شروع می‌شود. والد باید بتواند: بازی را بشناسد، محتوای مناسب را انتخاب کند ، کنار کودک تجربه کند ، درباره بازی گفت‌وگو کند و به تدریج کودک را برای انتخاب‌های آگاهانه‌تر آماده کند. هدف، حذف بازی دیجیتال از زندگی کودک نیست؛ همان‌طور که هدف، رها کردن کودک در دنیای بازی هم نیست. هدف این است که کودک متناسب با مرحله رشد خود، تجربه‌ای امن، معنادار و متعادل از بازی داشته باشد.